DÜZEN ALIŞTIRMALARI
Beden eğitimi derslerinde ve ders dışı çalışmalarda düzeni sağlamak
ders ve organizasyonu kolaylaştırmak için düzen alıştırmalarının
bilinmesi ve kullanılması şarttır.
KOMUT :
Herhangi bir duruşun, dönüşün, yürüyüşün çarkın koşunun sırlanmanın
ve hareketin öğrenciler tarafından başarı ile yapılabilmesi için bu
egzersizleri öz olarak ifade eden ve yüksek sesle söylenen emirdir.
Komutlar, kısa ve açık olarak verilen kalıplaşmış emirlerdir.
Yaptırım ve bildirim olmak üzere genel olarak ikiye ayrılır.
Bildirim
Komutu : Uygulanacak hareketin hazırlık aşamasıdır. Komutu
uygulayacak olan fert ya da gruba yapılacak hareketin ne veya
nasıl olduğunu ve alınacak düzeni bildirir. “Sağa – Dön”
komutunda sağa kelimesi bildirim komutudur.
Yaptırım Komutu : Uygulanacak
hareketin emir niteliğinde olup, bu komutla hareket tamamlanır.
“Sağa – Dön” komutunda Dön kelimesi yaptırım komutudur.
Bir komutun veriliş tarzı, hareketin canlılık, kesinlik ve
beraberlikle yapılmasını sağlar. Komutlar etkileyici bir sesle ve
anlaşılır şekilde verilmelidir. Ses yüksekliği kıtanın büyüklüğüne
göre ayarlanmalıdır. Komut veren, cephenin orta (...sında kıta
cephe uzunluğunun yarısı kadar ) ilerisinde durmalıdır.komutlar
kıtaya dönük bir vaziyette verilmelidir.
Bildirim ve yaptırım komutu arasında bir miktar beklenmelidir. Bazı
komutlarda bildirim ve yaptırım komutu birleştirilmiştir. (“ hizaya
gel “) bu tür komutlarda komutun ikinci kelimesi uzatılarak verilir.
Bazı komutlar ise sadece yaptırım komutundan meydana gelir. ( “
Rahat “ )DÜZEN
ALIŞTIRMALARININ KONULARI
Duruşlar
Dönüşler
Sıralanma ve
dizilişler
Yürüyüş ve
koşular
Açılma ve
yayılmalar ‘dır.
DURUŞLAREsas Duruş :
Esas duruşa geçmek için “ Hazır ol “ komutu verilir. Bu komutun
verilmesine gerek olmadan, herhangi bir bildirim komutundan sonra
veya “Dikkat” komutundan sonra kendiliğinden esas duruşa geçilir.
(Hazır ol duruş) Hazır Ol Duruş :
Sol ayak sağ ayağın yanına sertçe çekilir. Topuklar bitişik ve bir
hizada, ayak burunları birbirlerinden bir ayak boyu açık (kız
öğrencilerde ayak uçları bitişik ) vaziyette olup vücut ağırlığı her
iki ayağın ökçe ve tabanlarına eşit olarak bölünür. Dizler hafifçe
gerilir, gövde dik tutulur, göğüs hafifçe kabartılır, karın içeri
çekilir, omuzlar aynı yükseklikte tutulur ve yukarı kaldırılmadan
biraz geriye alınır.kollar serbest olarak aşağıya sarkıtılır. Eller,
parmaklar bitişik ve orta parmak pantolon dikişi üzerine gelecek
tarzda avucun tamamı uyluklara yapıştırılır. Dirsekler hafifçe
ileriye verilir, baş dik tutulur, çene boyna doğru biraz çekilir,
gözler ileri doğru bakar, kaslar hafifçe gergin bir vaziyet
alır.diğer bir komut verilene kadar kımıldamadan beklenir.Rahat Duruş :
Sol ayak bir ayak boyu veya omuz genişliği kadar sol hizada sertçe
yerini alır. Bacaklar vücudun ağırlığı her iki ayağın ökçe ve
tabanlarına eşit olarak bölünecek şekilde gergin tutulur. Eller bel
çukuruna gelecek şekilde kollar arkaya getirilir. Sol el altta sağ
el bileğinden tutar. Sağ el hafif yumruk vaziyetindedir. Baş ve
gözler esas duruştaki gibidir. Konuşulmaz ve kıpırdanmaz. Kız
öğrencilerde hazır ol ve rahat duruş daha estetik ve yumuşak
olmalıdır. Rahat duruşta vücut ağırlığı tek ayak üzerine
verilebilir.DÖNÜŞLER
Yerinde
dönüşler
a. dururken
b. yerinde sayarken
Hareket
halinde dönüşler
a. yürürken dönüşler l
b. koşarken dönüşler
Çarklar
YERİNDE DÖNÜŞLERA.DURURKEN DÖNÜŞLERSola Dönüş :
Komutla
birlikte vücut ağırlığı sol ayak topuğu üzerine verilir. Sol ayak
tabanı ve sağ ayak topuğu hafifçe yerden kaldırılır. Sol ayak topuğu
üzerinde 90°
sola bir harekette dönülür. Arkada kalan sağ ayak en kısa yoldan
sertçe esas duruşta olduğu gibi sol ayağın yanına getirilir.
Sağa Dönüş :
Komutla
birlikte vücut ağırlığı sağ ayak topuğu üzerine verilir. Sağ ayak
tabanı ve sol ayak topuğu hafifçe yerden kaldırılır. Sağ ayak topuğu
üzerinde 90° sağa bir harekette dönülür. Arkada kalan sol ayak en
kısa yoldan sertçe esas duruşta olduğu gibi sağ ayağın yanına
getirilir.
Geriye Dönüş :
Komutla
birlikte vücut ağırlığı sol ayak topuğu üzerine verilir. Sol ayak
tabanı ve sağ ayak topuğu hafifçe yerden kaldırılır. Sol ayak topuğu
üzerinde 180° sola bir harekette dönülür. Arkada kalan sağ ayak en
kısa yoldan sertçe esas duruşta olduğu gibi sol ayağın yanına
getirilir. Geriye dönüşler daima soldan yapılır.B.YERİNDE
SAYARKEN DÖNÜŞLERYerinde
sayarken yapılan dönüşler için belirtilen komutlar verilir.
Dönüşlerde aynı şekilde yapılmış olur. Başka bir komut verilene
kadar yerinde saymaya devam edilir. Sağa – sola dönüşler iki sayıda
geriye dönüşler 4 sayıda yapılır.HAREKET HALİNDE
DÖNÜŞLERA.YÜRÜRKEN DÖNÜŞLERSOLA DÖNÜŞ :
sol ayak yere basarken
bildirim komutu verilir. Sağ ayakla adım alınır. Sol ayakla adım
alırken dön yaptırım komutu verilir, sağ ayakla adım alınır. Sol
ayak 90 derece sola çevrilip sağ ayağın yanında yere basar. Sağ ayak
sol ayağın yanına getirilir. Verilecek komuta göre sol ayakla
harekete geçirilir.SAĞA DÖNÜŞ :
sol ayak yere basarken bildirim komutu
verilir. Sağ ayakla adım alınır. Sol ayakla adım alınırken yaptırım
komutu verilir, sağ ayakla adım alınır.GERİYE DÖNÜŞ
:
geriye
dönüş sol taraftan yapılır. Sol ayaklar yere basarken bildirim
komutu verilir. Sağ ayak yere basar. Sol ayakta yaptırım komutu
verilir. Sağ ayak tekrar yere basar. Sol ayak sağ ayağın yanına
getirilip 90 derece sola çevrilerek basılır.ÇARKLAR
Grubun yürüyüş koşu ve yönlerini değiştirmek amacı ile çarklar
yaptırılır. Kullanılan alanın durumuna göre sola – sağa – geriye
çarklar yaptırılır. Çark noktasındaki, yerinde sayarak çark ederken,
kanattakiler çark noktasının yakınlığına göre adımlarını küçükten
başlamak üzere ayarlarlar. Çark yapılırken kollar sallanmaz.
Geriye çark komutu verildiğinde ön sıradaki öğrenciler kendi sol iç
taraflarından geriye dönerek yürüyüşe geçerler. Arkadaki sıralar ön
sıranın çark ettiği noktaya kadar düz yürür, ön sıranın yaptığı çark
hareketini aynen uygularlar.SIRALANMA VE
DİZİLİŞLERA.SIRALANMALAR VE
ÇÖZÜLMELER1.GENİŞ KOLDA SIRALANMA (SAFTA
SIRALANMA) :Öğrencilerin
yan yana bir doğru üzerinde sıralanmalarına denir. Bu sıralanma 2’li
3’lü ..... olarak çoğaltılabilir. Geniş kolda ikişerli sıra olma :
Sağ baştaki öğrenci yerinde kalır, solundaki
ikinci öğrenci sağ ayağı ile birinci öğrencinin önüne bir adım alır,
sol ayağını diğerinin yanına getirir. 3 sıradaki öğrenci yerinde
kalır 4. öğrenci 2. öğrencinin hareketini aynen uygular. Sıralanma
bu şekilde devam eder.2.DERİN KOLDA
SIRALANMA (YÜRÜYÜŞ KOLU) : Öğrencilerin
sıralarda bir çizgi üzerinde arka arkaya sıralanmalarına denir. . Bu
sıralanma 2’li 3’lü ..... olarak çoğaltılabilir. Aralıkların
eşitliği için kol boyu ölçüdür. Sıralanma kaç öğrenci ile
oluşturulmuş ise o sayı ile anılır. Tekrar birerli kolda sıralanma
istenirse öne geçen öğrenciler sol ayakları ile adım alarak eski
yerlerine geçerler.Derin kolda
ikişerli sıra olma :
öndeki öğrenci yerinde kalır. Arkadaki ikinci
öğrenci sol ayağı ile birinci öğrencinin sol yanına bir adım alır,
sağ ayağını sol ayağının yanına getirir. 3 sıradaki öğrenci yerinde
kalır 4. öğrenci 2. öğrencinin hareketini aynen uygular. Sıralanma
bu şekilde devam eder. Tekrar birerli kolda sıralanmaları istenirse
öğrenciler sağ ayakları ile eski yerlerine bir adım atarak geçerler.
HİZA ALMA:
Yan yana sıralanan öğrencilerin bir çizgi
üzerinde dizilmeleridir. Rahat duruşta iken alınır.GENİŞ KOLDA HİZA ALMA :
Sağ baştan alınır. Sağ baştaki öğrenci karşıya
bakarken diğer öğrenciler önce ayak ucundan sonra sağ omuz üzerinden
kendi sağındaki arkadaşının omuz hizasından kendi hizasını kontrol
eder, hazır duruşa geçer.DERİN KOLDA HİZA
ALMA : artarda
duran öğrenciler öndeki öğrencilerin ayak hizasında ve ensesinden
kendi hizasını kontrol eder. Hiçbir öğrenci önündeki arkadaşının
ensesi dışında daha önceki bir başka arkadaşını görmemelidir.ARALIK ALMA :Yan
yana ve artarda duran öğrencilerin arasındaki boşluğa aralık denir.
Bu aralıklar dirsek boyunda, bir kol boyunda, çift kol boyunda veya
daha fazla olabilir.MESAFE ALMA
:
artarda duran öğrenciler arasındaki mesafeye
denir. Bu aralılar adım üzerinden değerlendirilir. SAYI SAYMA :
Sayı sayma komutu rahat duruşta verilir.GENİŞ KOLDA SAYI SAYMA :
Sağdan say komutu verilir. Sağ baştaki öğrenci
hazırol duruşuna geçerek başını sola çevirir ve “bir” diye sayar.
Sonra tekrar rahat duruşa geçer. İkinci öğrenci hazırol durumuna
başını sola çevirerek “iki” diye sayar; böylece her sırası gelen bir
sayı ilave ederek sayar. En son öğrenci öğretmene doğru dönerek
hazırol vaziyetinde “ X ” son der. Sayı sayma kısa kesin ve yüksek
sesle yapılır.DERİN KOLDA SAYI
SAYMA : Baştan
geriye say, komutu verilir. Öndeki öğrenci hazır ol duruşuna geçerek
ve sol omzundan geriye bakarak “bir” diye sayar, rahata geçer.
Arkaya doğru bir sayı ilavesiyle sayarak sona kadar devam eder. En
son öğrenci sayısını sayar ve son diyerek öğretmene bitişi bildirir.
Sayı saymalar verilen komut doğrultusunda, tek çift 1-3,1-6.... gibi
istenebilir. “ sağdan 1-6 komutunda öğrenciler 1 den 6 ya kadar
sayar,7. öğrenciden sonra tekrar 1’den başlayarak 6’ya kadar
sayılır. Artarda sıra yönünde devam eder.DİZLİŞLER
Dizilmeler gösteri
jimnastiğinde önem taşır. Modern jimnastik çalışmalarında bir çok
şekillerde dizilmeler uygulanmaktadır. En çok kullanılan daire
şeklidir. Bunun dışında birçok geometrik dizilişler meydana
getirilebilir. YÜRÜYÜŞ ve KOŞULARKOMUTLA YÜRÜME ve
DURMA
1.Hazırol duran bir
kişi veya grubu yürütmek için “uygun adım ileri marş “ komutu
verilir.
2.Yürüyen bir kişi ya
da grubu durdurmak için “kıt-a dur” komutu verilir. Kıt-a bildirim
kısmı öğrenciler sol ayağını yere basarken verilir. Sağ ayağını
basarken “dur” komutu verilir. Sol ayağını basar, sağ ayağını sol
ayağının yanına getirir ve hazırol vaziyetinde durur. Durma işlemi
komuttan sonra iki sayı ile tamamlanır. YÜRÜYÜŞLER :Vücut ağırlığının sol ayaktan sağ
ayağa, sağ ayaktan sol ayağa aktarılması ile kişinin sürekli yer
değiştirmesidir.YERİNDE SAYMA :”Yerinde
say marş” komutu ile öğrenci sol ayağı ile başlamak üzere yürüyüş
temposu ile yerinde sayar. Bu durumda kollar sallanmaz, dizler çok
çekilmez. İleri komutu ile yürüyüşe geçilir.SERBEST
YÜRÜME:(Adi adım) Yürüyüş
grubundan adım beraberliği istenmez. Sıranın bozulmamasına dikkat
edilir. UYGUN ADIM YÜRÜME
KIZ ÖĞRENCİLER:“Uygun adım marş” komutu ile sol ayakla
yürüyüşe başlanır. Ayak bilekleri gergin olmak üzere önce ayakucu
sonra topuk yere basar. Gövde dik bakışlar karşıyadır. Kollar
dirsekten bükülmeden avuç içleri birbirine dönük parmaklar yumuşak
tutulur, göğüs hizasına kadar kaldırılır ve öne arkaya sallanır. Sol
ayak yere basarken sağ kol önde sağ ayak yere basarken sol kol önde
olacak şekilde sallanır.ERKEK
ÖĞRENCİLER:“Uygun adım
marş” komutu ile sol bacağı dizden çekip sol ayak tabanı yere
basarak yürüyüşe başlanır. Gövde dik bakışlar karşıyadır. Kollar
dirsekten bükülmeden, eller üstü karşıya dönük hafif yumruk
yapılarak omuz hizasına ve geriye doğru sallanır. Sol ayak yere
basarken sağ kol önde sağ ayak yere basarken sol kol önde olacak
şekilde sallanır.AYAK DEĞİŞTİRME : Uygun adım yürüyüş sırasında hatalı ayakla
yürüyen öğrenciler, sol ayakla bir adım atar, sonra sağ ayak ucu,
sol ayak topuğunun arkasında yere basar (bir sekme) tekrar sol ayak
ileri atılarak yürüyüşe geçilir. KOŞULAR : Yürüyüşün küçük yapılmış şeklidir. Koşu adımı
sırasında iki ayak da yerden kesilmiş durumdadır. Kollar
dirseklerden bükülü koşu ritmine göre ileri geri sallanır.
Beden eğitimi
derslerinde koşular ikiye ayrılır.
1.Tempolu koşu: Koşar
adım marş komutu ile sol ayakla verilen tempoya uyarak yapılan
koşudur. Gövde hafif öne eğik, kollar dirsekten bükülüdür. Ayak
topukları yere basmaz. (bu koşular jimnastik koşularıdır,
atletizmdeki koşulara karıştırılmamalıdır.)
2.Temposuz koşu : Tempo
vermeden serbest olarak yapılan koşudur.AÇILMA VE YAYILMALAR
Çeşitli düzeylerdeki
gruplarla farklı uygulanır. Belirlenmiş alan içerisinde öğrencilerin
istenilen aralıklarla yerleşmeleridir. Kolaydan zora doğru
başlayarak;
1.Önceden işaretlenmiş
yerlere öğrencilerin dizilmeleridir.
2.tek veya çift sıra
geniş kolda sıralanmış olan gruplar tek veya çift sayanların
istenilen sayıda adım ile öne-geriye açılmalardır.
3.Açılma ve yayılmalar
ileri düzeydeki gruplarda tek komutla uygulanabilir. Öğrenciler
yönlerini duruma göre kendileri belirler. Komut “
öne-arkaya-sağa-sola açıl “ şeklinde tek ifade ile verilir.
4.Açılma ve yayılmalar
derin kol sıralanmada uygulanırken adımlar yana doğru alınır. Her
adımda iki sayılır.
5.Açılma ve
yayılmaların en zor şekli hareket halinde uygulanışıdır. Yürüyüş ve
koşu halindeki gruplar sayı sayma işlemi ile alana yerleşmeyi
birlikte yaparlar.